SỜ THẤY KHỐI U Ở BỤNG

Sờ thấy khối u ở bụng là sự phát triển bất thường của các mô ở khoang bụng gây hiện tượng sưng phù. Khối u có thể làm thay đổi hình dạng bụng và người bệnh có thể nhìn thấy được.

1. Tổng quan về triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

Sờ thấy khối u bụng là biểu hiện của một số bệnh lý đường tiêu hóa. Nếu không được điều trị kịp thời, u bụng có thể làm biến dạng ổ bụng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Sờ thấy khối u ở bụng do thoát vị thành bụng

1.1. Sờ thấy khối u ở bụng là gì?

Sờ thấy khối u ở bụng (tên tiếng Anh: abdominal mass) là sự phát triển bất thường của các mô trong khoang bụng gây hiện tượng sưng phù. Người bệnh có thể phát hiện các triệu chứng kèm theo sờ thấy khối u ở bụng như tăng cân, khó chịu ở bụng, đau bụng, chướng bụng. Khối u có thể lớn hoặc nhỏ, lành tính hay ác tính. Sờ thấy khối u ở bụng là triệu chứng bệnh ở hệ tiêu hóa cần được thăm khám và điều trị kịp thời vì chúng có thể do nhiều nguyên nhân từ vô hại đến nguy hiểm tới tính mạng.

1.2. Vị trí sờ thấy khối u ở bụng

Triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng là dấu hiệu cảnh báo các bất thường của cơ thể bao gồm chấn thương, u nang, khối u lành tính, ung thư hoặc những bệnh lý khác. Khối u có thể nhìn thấy và cảm nhận ngay trước thành bụng có thể là u da hoặc do thoát vị. Nguyên nhân dẫn đến hình thành khối u ở bụng tùy thuộc vào vị trí của nó trên bụng.

Bác sĩ có thể sử dụng các thuật ngữ trong chẩn đoán vị trí khối u ở bụng, bao gồm:

1.2.1. Khối u ở góc 1/4 trên phải

  • Gan: gan to, ung thư gan, áp xe gan. Một số nguyên nhân gây gan to khác như viêm gan, suy tim, tụ máu trong gan, bệnh viêm gan do rượu, bệnh gan nhiễm mỡ, tắc nghẽn túi mật hoặc đường mật,…
  • Túi mật: viêm túi mật, ung thư ống mật trong gan (ung thư đường mật).

1.2.2. Khối u ở góc 1/4 dưới phải

  • Nhiễm trùng ống tiêu hóa do vi khuẩn Actinomyces, lỵ amip, vi khuẩn lao.
  • Ruột: ung thư manh tràng, ung thư đại tràng, ung thư trực tràng, bệnh Crohn, lồng ruột, lao hồi manh tràng.
  • Thoát vị thành bụng: 3 loại thoát vị có thể gây ra khối u ở bụng bao gồm thoát vị bẹn, thoát vị rốn và thoát vị vết mổ (thoát vị thành bụng sau mổ).
  • Thận: ung thư thận.
  • Buồng trứng: khối u buồng trứng, ung thư buồng trứng.
  • Tinh hoàn ẩn.

1.2.3. Khối u ở góc 1/4 trên trái

  • Lách: lách to. Một số nguyên nhân gây lách to như thiếu máu do tan máu quá mức, bệnh ung thư bạch cầu, u lympho, bệnh Thalassemia, bệnh hồng cầu hình liềm, nhiễm trùng do virus, vi khuẩn hoặc nấm, xơ gan
  • Dạ dày: ung thư dạ dày.
  • Tụy: áp xe tuyến tụy, ung thư tuyến tụy.
  • Đại tràng (ruột kết): ung thư đại tràng.
  • Thận: thận ứ nước, ung thư thận.
  • U sợi thần kinh (hiếm gặp).

1.2.4. Khối u ở góc 1/4 dưới trái

  • Ruột: viêm hoặc nhiễm trùng túi thừa, ung thư đại – trực tràng thường xuất hiện khối u bụng dưới bên trái.
  • Thoát vị thành bụng: 3 loại thoát vị có thể gây ra khối u ở bụng bao gồm thoát vị bẹn, thoát vị rốn và thoát vị vết mổ (thoát vị thành bụng sau mổ).
  • Thận: ung thư thận.
  • Buồng trứng: khối u buồng trứng, ung thư buồng trứng.

1.2.5. Khối u ở hông phải/hông trái

  • Thận: thận ứ nước, ung thư thận.

1.2.6. Khối u ở vùng thượng vị

  • Gan: gan to.
  • Tụy: áp xe tụy, nang giả tụy, ung thư tuyến tụy.
  • Dạ dày: ung thư biểu mô dạ dày.

1.2.7. Khối u ở vùng quanh rốn

  • Phình động mạch chủ bụng: mạch máu cung cấp máu cho xương chậu, chân và bụng phình ra do một vùng thành mạch bị suy yếu.
  • Khối u lành tính hoặc ác tính (ung thư) đường tiêu hóa.

1.2.8. Khối u ở vùng hạ vị

  • Bàng quang: phì đại tuyến tiền liệt, u xơ tuyến tiền liệt, bàng quang thần kinh.
  • Tử cung: mang thai, u xơ tử cung.
  • Buồng trứng: u nang buồng trứng, ung thư buồng trứng.
  • U nguyên bào thần kinh: thường gặp ở trẻ em và trẻ sơ sinh.

2. Nguyên nhân gây triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

2.1. Các bệnh lý đặc trưng bởi triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng?

2.1.1. U nang

Tình trạng khối u ở bụng có thể bắt nguồn từ các loại u nang, hiếm khi tiến triển thành ung thư như:

  • U nang buồng trứng: u nang hình thành trong hoặc xung quanh buồng trứng.
  • Nang giả tụy: túi chứa dịch tụy bị rò rỉ ra khỏi tuyến tụy. Nang giả tụy khác hoàn toàn với nang tụy.
  • Áp xe tụy: chứa mủ do mô hoại tử và nhiễm trùng. Người bệnh thường bị đau ở bụng trên bên trái hoặc bên phải và bị sốt trong vài ngày.
  • Nang vùi phúc mạc (Peritoneal Inclusion Cysts): còn gọi là u nang phúc mạc là tổn thương lành tính ít gặp trong ổ bụng. Khối u thường nằm sâu sau phúc mạc và khó xác định.
  • Một số khối u như u tuyến thượng thận, u thần kinh, u quái, … khi phát triển to, lan rộng mới xác định được các đặc tính của khối u.

2.1.2. Ung thư

Tình trạng khối u ở bụng có thể bắt nguồn từ các bệnh ung thư tiêu hóa, ví dụ như:

Các bệnh ung thư ống tiêu hóa có thể gây các triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, suy nhược, đau bụng, phát triển khối u ở bụng,… Một số bệnh ung thư khác có thể hình thành khối u ở bụng như:

  • U nguyên bào thần kinh: là bệnh ung thư phát triển ở tuyến thượng thận hoặc ít gặp hơn từ chuỗi hạch giao cảm ngoài thượng thận, thường ở sau phúc mạc, ở ngực và cổ. U nguyên bào thần kinh thường gặp ở trẻ em, 90% các trường hợp mắc bệnh là trẻ em <5 tuổi.
  • Sarcoma tử cung
  • Ung thư nội mạc tử cung

2.1.3. Một số bệnh lý nghiêm trọng khác

Một số tình trạng nghiêm trọng có thể gây ra khối u ở bụng, bao gồm:

Gan to: người bệnh bị đau ở phần tư phía trên bên phải bụng và vàng da. Nguyên nhân gây bệnh có thể do:

  • Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
  • Bệnh gan do rượu.
  • Sự tắc nghẽn của túi mật hoặc đường mật.
  • Bệnh bạch cầu.
  • Lymphoma.
  • Suy tim.
  • Sự tắc nghẽn mạng lưới của tĩnh mạch chủ dưới đoạn trên gan.
  • Ung thư gan.

Bệnh Crohn: là bệnh viêm ruột mạn tính gây kích thích niêm mạc đường tiêu hóa. Bệnh Crohn thường ảnh hưởng đến phần cuối của ruột non và phần đầu của đại tràng. Các triệu chứng bao gồm rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, đau thượng vị, đau bụng dưới hoặc xuất hiện các cơn co thắt trong bụng, xuất hiện máu lẫn trong phân,…

Phình động mạch chủ bụng: mạch máu lớn cung cấp máu cho xương chậu, chân và bụng phình ra do một vùng thành mạch bị suy yếu. Người bệnh có thể cảm thấy đau buốt dữ dội ở lưng hoặc sau rốn.

Thận ứ nước: khi thận của người bệnh sưng lên do tắc nghẽn, họ có thể cảm thấy đau ở hai bên hông lưng, sốt và cảm thấy buồn nôn.

Lá lách to: Người bệnh có thể cảm thấy đau vùng bụng trên bên trái và đầy hơi. Một số nguyên nhân gây tình trạng lách to bao gồm:

  • Thiếu máu tán huyết miễn dịch (tên tiếng Anh là autoimmune hemolytic anemia): khi lá lách người bệnh phá hủy quá nhiều tế bào hồng cầu.
  • Bệnh gan.
  • Bệnh bạch cầu.
  • Nhiễm trùng do virus, vi khuẩn hay nấm.

U xơ tử cung: là các khối u lành tính xuất phát từ cơ trơn của tử cung. U xơ tử cung có thể lớn gây biến dạng tử cung hoặc có kích thước siêu nhỏ. Một số triệu chứng người bệnh có thể cảm nhận được bao gồm:

  • Thời gian hành kinh kéo dài hơn 1 tuần.
  • Chảy nhiều máu trong kỳ kinh nguyệt.
  • Cảm thấy đau âm ỉ ở vùng hạ vị hày có khối đè ép vùng hạ vị.
  • Đau lưng hoặc đau chân.
  • Táo bón.
  • Đi tiểu thường xuyên.

Viêm túi mật: do sỏi mật làm tắc ống dẫn. Viêm túi mật có thể là cấp tính hoặc mạn tính. Bệnh thường xảy ra đột ngột với những cơn đau dữ dội ở vùng bụng trên. Viêm túi mật mạn tính kéo dài và có thể làm suy giảm khả năng làm cô đặc, lưu trữ và giải phóng dịch mật.

2.2. Khi nào cần đến gặp bác sĩ thăm khám?

Cô Bác, Anh Chị nên đi thăm khám ngay nếu xuất hiện tình trạng sờ thấy khối u ở bụng vì khối u bụng có thể được hình thành từ một số bệnh lý nguy hiểm. Các triệu chứng có thể cho thấy tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm:

Nếu Cô Bác, Anh Chị nghi ngờ mình đang gặp tình trạng khối u ở bụng hãy gặp bác sĩ thăm khám để chẩn đoán chính xác, điều trị bệnh kịp thời giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày. Ngoài ra, không phải tất cả các khối u ở bụng đều cần điều trị.

3. Các triệu chứng kèm theo

Các dấu hiệu và triệu chứng kèm theo với khối u ở bụng sẽ khác nhau tùy thuộc vào vị trí và nguyên nhân gây ra khối u. Các khối u ở bụng có thể là một khối cứng hoặc mềm, không di chuyển hoặc di chuyển được khi sờ nắn.

3.1. Các triệu chứng có thể xảy ra cùng với triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

Tình trạng sờ thấy khối u ở bụng thường xuất hiện cùng với các triệu chứng đi kèm, có thể bao gồm:

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, khối u ở bụng có thể đi kèm với các triệu chứng liên quan đến các bệnh lý cụ thể như:

  • Sờ thấy khối u do gan to: đau bụng ở góc 1/4 trên phải, vàng da.
  • Sờ thấy khối u do áp xe tuyến tụy: đau bụng ở góc 1/4 trên phải hoặc trái, sốt.
  • Sờ thấy khối u do phình động mạch chủ bụng: đau buốt dữ dội ở lưng hoặc sau rốn, sờ thấy khối đập theo nhịp mạch ở bụng.
  • Sờ thấy khối u do thận ứ nước: đau bụng, sốt, cảm thấy buồn nôn.
  • Sờ thấy khối u do lách to: đau bụng ở góc 1/4 trên trái, đầy hơi.
  • Sờ thấy khối u do thoát vị thành bụng: đau và xuất hiện khối phồng lên ở bụng khi ho, khi cúi xuống hoặc nâng vật nặng, cảm giác bỏng rát hoặc đau vùng bụng có khối u, tức ngực, trào ngược axit dạ dày, khó nuốt, …
  • Sờ thấy khối u do u xơ tử cung: chảy máu nhiều trong kỳ kinh nguyệt, đau lưng hoặc đau chân, táo bón, đi tiểu thường xuyên,…

Khi phát hiện các dấu hiệu trên, người bệnh cần thăm khám sớm để nâng cao hiệu quả điều trị bệnh và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

3.2. Các triệu chứng nghiêm trọng có thể cho thấy tình trạng đe dọa tính mạng

Các triệu chứng kèm với dấu hiệu sờ thấy khối u ở bụng cho thấy tình trạng nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng bao gồm sốt cao, nôn ói, đau dữ dội xung quanh khối u. Người bệnh cần đến bệnh viện ngay để đánh giá tình trạng bệnh và điều trị.

4. Các phương tiện chẩn đoán triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

4.1. Khám lâm sàng

Cô Bác, Anh Chị sẽ cung cấp thông tin cụ thể về triệu chứng, tiền sử dùng thuốc điều trị bệnh, bệnh sử cá nhân và gia đình. Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ tiến hành kiểm tra vùng bụng nhằm chẩn đoán nguyên nhân gây ra khối u ở bụng:

Xác định vị trí khối u ở bụng, người bệnh có cảm thấy đau không?

Xác định kích thước và độ cứng của khối u bụng.

Xác định các bất thường do khối u chèn ép.

Tiền sử thực hiện phẫu thuật vùng bụng trước đây.

4.2. Cận lâm sàng chẩn đoán

Bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm, nội soi tiêu hóa và chẩn đoán hình ảnh để xác định tình trạng bệnh, nguyên nhân phát triển khối u ở bụng nhằm đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

4.2.1. Xét nghiệm

Các xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và xét nghiệm phân có thể được bác sĩ yêu cầu thực hiện.

  • Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC): xác định số lượng hồng cầu, bạch cầu giúp bác sĩ đánh giá tổng thể và phát hiện các rối loạn bao gồm nhiễm trùng ống tiêu hóa, thiếu máu.
  • Xét nghiệm nước tiểu: tổng phân tích nước tiểu giúp đánh giá các nguyên nhân về thận, niệu quản, bàng quang, niệu đạo có thể làm xuất hiện máu trong nước tiểu.
  • Xét nghiệm phân: giúp phát hiện máu ẩn trong phân, tìm ra những gen biến đổi có dấu hiệu là ung thư đại – trực tràng, xét nghiệm phân gồm có 3 loại là gFOBT, FIT và DNA.

4.2.2. Nội soi ống tiêu hóa

Phụ thuộc vào các triệu chứng và tiểu sử bệnh mà Cô Bác, Anh Chị có thể được chỉ định nội soi một phần hoặc toàn bộ ống tiêu hóa. Bác sĩ sẽ sử dụng dây soi có gắn camera độ phóng đại trên 500 lần, soi đến cấp độ tế bào kết hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo AI để chẩn đoán chính xác và đồng nhất kết quả.

Nội soi là phương pháp thông dụng và có độ chính xác cao để chẩn đoán các bệnh lý ống tiêu hóa. Tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, biểu hiện lâm sàng, kết quả xét nghiệm mà phương pháp nội soi có hoặc không có sinh thiết.

Nội soi ống tiêu hóa trên (nội soi dạ dày) để kiểm tra thực quản, dạ dày và tá tràng.

Nội soi ống tiêu hóa dưới (nội soi đại – trực tràng) để kiểm tra đại – trực tràng.

  • Nội soi đại tràng sigma: cung cấp hình ảnh trực tiếp của phần xa của đại – trực tràng, có thể kết hợp sinh thiết hoặc cắt bỏ polyp.
  • Nội soi đại tràng toàn bộ: được chỉ định sau khi các xét nghiệm ít xâm lấn khác cho kết quả dương tính, cũng có thể được sử dụng để sàng lọc ngay từ đầu.

Nội soi viên nang giúp chẩn đoán bệnh Crohn, khối u ruột non và các tổn thương chảy máu không thấy trên phim chụp X-quang hoặc chụp CT.

4.2.3. Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh khối u ở bụng là một yếu tố quan trọng trong chẩn đoán.

  • Siêu âm bụng (Ultrasonography) để chẩn đoán các bệnh gan mật, hệ thận niệu và phụ khoa. Siêu âm tiện dụng, tiết kiệm chi phí và không tiếp xúc trực tiếp với tia X. Khả năng chẩn đoán của siêu âm có thể giới hạn khi người bệnh thừa cân, ruột chướng hơi hay bị tràn khí dưới da.
  • Siêu âm đầu dò âm đạo giúp kiểm tra tử cung, buồng trứng, ống dẫn trứng và cổ tử cung nếu bác sĩ nghi ngờ khối u ở bụng do các bệnh lý u nang buồng trứng, u xơ tử cung,…
  • Chụp X-quang bụng cho kết quả hình ảnh của một số cơ quan trong ổ bụng như dạ dày, gan, lách, ruột già, ruột non, cơ hoành và một số cơ khác tại vị trí tiếp giáp vùng ngực và vùng bụng.
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT scan – Computed tomographic scanning) giúp đánh giá toàn bộ vùng bụng dưới tương đối nhanh chóng.
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI – Magnetic resonance imaging) cung cấp các hình ảnh cắt ngang nhưng không tiếp xúc trực tiếp với tia X-quang.

5. Biến chứng của triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

Khối u ở bụng có thể gây tắc nghẽn và tổn thương các cơ quan trong ổ bụng. Hầu hết các biến chứng gây tổn thương cơ quan đều cần được phẫu thuật loại bỏ khối u. Nếu có nhiều khối u trong ổ bụng, cần phối hợp nhiều phương pháp điều trị hoặc phẫu thuật để loại bỏ u. Khối u ác tính có thể tái phát sau điều trị.

Ở nữ giới mắc hội chứng đa nang buồng trứng có thể có nhiều u nang trong buồng trứng. Những u nang này có thể tự biến mất mà không cần điều trị. Ngoài ra, tùy theo kích thước và đặc tính của nang mà bác sĩ sẽ quyết định tiến hành phẫu thuật cắt bỏ.

6. Phương pháp điều trị triệu chứng sờ thấy khối u ở bụng

Các phương pháp điều trị khối u ở bụng phụ thuộc vào bệnh lý chính xác gây ra triệu chứng. Điều trị có thể kết hợp sử dụng thuốc, phẫu thuật và thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt giúp cải thiện các triệu chứng khó chịu.

Những lựa chọn điều trị thường gặp để loại bỏ khối u bụng, bao gồm:

  • Dùng thuốc để điều chỉnh hormone: sử dụng thuốc nội tiết tố, chẳng hạn như thuốc tránh thai liều thấp để điều trị một số u nang buồng trứng.
  • Phẫu thuật loại bỏ khối u: nếu khối u trong bụng lớn hoặc gây đau, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện phẫu thuật cắt bỏ khối u. Tuy nhiên, nếu việc cắt bỏ khối u ở bụng gây nguy hiểm cho người bệnh, bác sĩ có thể đề xuất các phương pháp điều trị thu nhỏ khối u.
  • Hóa trị hoặc xạ trị: liệu pháp để thu nhỏ khối u. Khi khối u đã đạt được kích thước nhỏ hơn, bác sĩ có thể kết thúc hóa trị và phẫu thuật để loại bỏ khối. Cách điều trị này thường dùng cho những người có khối u bụng ác tính.
  • Thay đổi thói quen ăn uống và sinh hoạt: phối hợp với chế độ ăn uống hợp lý, tập luyện, nghỉ ngơi khoa học để tăng hiệu quả điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Thông tin được cố vấn bởi bác sĩ tại Phòng khám Y học Chứng cứ Doctor Check.
  2. Kahn, April. What You Need to Know About Abdominal Masses. Biên tập bởi Saurabh Sethi. 09 02 2019. https://www.healthline.com/health/abdominal-mass (đã truy cập 08 12, 2021).
  3. Fletcher, Jenna. Biên tập bởi Saurabh Sethi. What causes an abdominal mass? 07 30 2020. https://www.medicalnewstoday.com/articles/abdominal-mass (đã truy cập 08 12, 2021).
  4. Brennan, Dan. What to Know About an Abdominal Mass. 05 01 2021. https://www.webmd.com/a-to-z-guides/what-to-know-abdominal-mass (đã truy cập 08 12, 2021).

Liên hệ tư vấn

Đội ngũ bác sĩ chuyên gia của Doctor Check sẽ giúp bạn tìm ra nguyên nhân để điều trị tận gốc.

Tin sức khoẻ