1. Khi nào gọi là phát ban?

Phát ban ở da là những đốm màu sắc bất thường nổi lên khi có hiện tượng viêm da do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Có nhiều loại phát ban da khác nhau và nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra phát ban trên da. Mặc dù hầu hết các phát ban trên da là vô hại, một số phát ban cần được điều trị (có thể là thuốc viên, kem hoặc thuốc mỡ). Một số phát ban (đặc biệt là phát ban đỏ sẫm hoặc tím không mờ đi khi ấn) thậm chí có thể cần được điều trị y tế khẩn cấp vì chúng có thể liên quan đến viêm màng não và nhiễm trùng máu (nhiễm trùng máu).

2. Cách phân biệt các loại ban khác nhau

Dát: tổn thương có ranh giới rõ, phẳng và đường kính dưới 1 cm.

Sẩn: tổn thương nổi trên da, chắc, sờ thấy được và đường kính dưới 1 cm.

Dát sẩn: ban hồng phối hợp giữa dát và sẩn.

Xuất huyết: tổn thương dát hoặc sẩn, không mất khi ấn kính hoặc căng da, do hồng cầu thoát mạch.

Nốt: tổn thương tròn, sâu (có thể tới mô dưới da), dưới 1,5 cm.

Mảng: tổn thương nổi trên mặt da, sờ được và kích thước trên 1 cm.

Nốt phỏng: tổn thương ranh giới rõ, nôi trên mặt da, chứa dịch và kích thước dưới 1 cm.

Bọng nước: nốt phỏng kích thước trên 1 cm.

Mụn mủ: nốt phỏng chứa mủ.

Loét: mất lớp thượng bì và lớp trên của bì (qua màng đáy) gây tổn thương lõm..

Lưu ý là các ban có thể phối hợp trên cùng một bệnh nhân và biểu hiện rất đa dạng.

3. Các nguyên nhân phổ biến của phát ban là gì?

Có nhiều tình trạng khác nhau có thể gây phát ban và nhiều tình trạng có những đặc điểm riêng biệt có thể giúp bạn xác định nguyên nhân cơ bản của phát ban là gì. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

Dị ứng

Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm

Côn trùng cắn

Phản ứng với thực vật, chẳng hạn như cây thường xuân độc

Phản ứng với độc tố môi trường

Nhiễm nấm

Thủy đậu

Zona

Tác dụng phụ của thuốc

Những lý do nên đến khám tại các cơ sở y tế về phát ban:

Nếu phát ban không biến mất hoặc có bất kỳ dấu hiệu cải thiện nào trong vòng vài ngày.

Nếu gặp phải các triệu chứng khác, chẳng hạn như đau khớp, sốt, đau nhức cơ thể, khó thở, nhức đầu, sưng lưỡi hoặc đau họng, trong trường hợp này, nên đi khám ngay lập tức.

Nếu phát ban tiếp tục tiến triển hoặc lan rộng.

Nếu phát ban có dấu hiệu nhiễm trùng, chảy dịch hoặc mủ.

Nếu có mụn nước lớn, chứa đầy dịch kèm theo phát ban.

Nếu phát ban xuất hiện ngay sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị côn trùng đốt và đang nhanh chóng tiến triển, trong trường hợp này, phải nên đi khám ngay lập tức.

Nếu phát ban gây đau đớn.

Nếu có thêm các triệu chứng về da như mụn nước chảy máu, sưng tấy, bong tróc da trên diện rộng hoặc da chuyển màu hoặc chuyển sang màu sẫm.

Nếu gần đâytiếp xúc với người bị nhiễm trùng liên cầu.

4. Tiếp cận chẩn đoán phát ban như thế nào?

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, bao gồm tiền sử dị ứng và tiền sử công việc, để kiểm tra khả năng tiếp xúc với các chất kích ứng hóa học hoặc những người bị nhiễm trùng. Bác sĩ cũng có thể hỏi những câu hỏi cụ thể về phát ban, bao gồm:

Hoàn cảnh khởi phát

Phát ban có xuất hiện sau khi ăn một món ăn mới, thử một sản phẩm chăm sóc da mới hoặc dùng một loại thuốc mới không?

Vị trí và hình thái

Phát ban chỉ ảnh hưởng đến những vùng tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hoặc chỉ những vùng tiếp xúc trực tiếp với găng tay, giày, kính bảo hộ hoặc khẩu trang (như dự đoán với phản ứng dị ứng với hóa chất trong vật dụng)?

Nó có tạo thành hình “con bướm” trên má và mũi (một dấu hiệu cổ điển của bệnh lupus)?

Nếu là người thích đi bộ đường dài, nó có tạo thành những vệt thẳng dọc theo cẳng chân (dấu hiệu của cây thường xuân độc) không?

Thời gian

Phát ban có xuất hiện và biến mất trong vòng một hoặc hai ngày (như ở ban đỏ) hay đã kéo dài một tuần hoặc lâu hơn (như ở bệnh SLE)?

Phơi nhiễm nghề nghiệp

Có tiếp xúc với trẻ em bị bệnh phát ban (sởi, rubella,…) không?

Có làm việc hoặc vui chơi gần các khu vực có nhiều cây cối nơi có nguy cơ bị bọ chét cắn không?

Bác sĩ có thể nghi ngờ một nguyên nhân cụ thể dựa trên tiền sử bệnh và tiền sử phát ban của bạn. Bác sĩ sẽ cố gắng xác nhận sự nghi ngờ này bằng cách kiểm tra sự xuất hiện, vị trí, kiểu phát ban và bất kỳ triệu chứng liên quan nào. Trong nhiều trường hợp, kết quả khám sức khỏe của bạn sẽ làm rõ chẩn đoán và không cần xét nghiệm thêm.

Các cận lâm sàng bổ sung có thể là

Xét nghiệm máu

Mặc dù hầu hết các trường hợp phát ban do vi rút không yêu cầu xác định cụ thể vi rút, nhưng xét nghiệm máu có thể xác định một số vi rút và vi khuẩn gây nhiễm trùng phát ban.

Xét nghiệm máu cũng có thể được thực hiện để kiểm tra các rối loạn tự miễn dịch.

Sinh thiết da

Trong quy trình này, da được gây tê và lấy mẫu da bị ảnh hưởng và kiểm tra trong phòng thí nghiệm.

Tài liệu tham khảo:

1. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases
National Insitutes of Health http://www.niams.nih.gov/
2. American Academy of Dermatology http://www.aad.org/
3. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI) http://www.aaaai.org/
4. The Food Allergy & Anaphylaxis Network http://www.foodallergy.org/

Liên hệ tư vấn

Đội ngũ bác sĩ chuyên gia của Doctor Check sẽ giúp bạn tìm ra nguyên nhân để điều trị tận gốc.

Tin sức khoẻ